Friendly Fire: het MRS Osnabrück en een Focke-Wulf

Aan het begin van de bezetting ligt de Duitse mijnenruimer ‘Osnabrück’ aan de Harwichkade. Dit schip van de Nord-Deutsche Loyd was in 1935 van de helling gelopen en was een zgn. kombischiff: een schip dat gebruikt werd als vracht- en passagiersschip. Ze voer tussen Bremen en de Zuid-Amerikaanse westkust.

Na het uitbreken van de oorlog wordt zij op 14 oktober 1939 door de Kriegsmarine omgebouwd tot MRS (Minenräumschiffe) 1, later MRS 11. Ze valt onder de Befehlshaber der Sicherung West, die verantwoordelijk is voor de bescherming van de Franse, Belgische en Hollandse wateren.

De Osnabrück/MRS 11

De Osnabrück/MRS 11 (© Peter de Krom)

Het schip heeft zgn. motor-pinassen aan boord. Dit zijn sloepen die mijnen uit vaarwegen ruimen, en dus op de Nieuwe Waterweg ingezet worden om de daar door Engelse vliegtuigen gedropte mijnen te ruimen.

Een van de pinassen op de Osnabrück. Op de achtergrond het stationsgebouw

Een van de pinassen op de MRS 11. Op de achtergrond het stationsgebouw (© Peter de Krom)

Een van de motorpinassen wordt van boord getakeld. Er liggen diverse pinassen tegen kruisers verderop aan de Harwichkade. (©Peter de Krom)

Eén van de motorpinassen wordt van boord getakeld. Er liggen diverse pinassen tegen schepen verderop aan de Harwichkade. (©Peter de Krom)

Natuurlijk is er ook geschut aan boord, en hiermee wordt een behoorlijke fout gemaakt op 4 oktober 1940…

Op deze dag, omstreeks 14.45 uur, zien de Hoekse politieagenten Kaashoek en Madern, terwijl zij op de hoek van de Langeweg/ ‘s-Gravenzandseweg lopen, een tweemotorig vliegtuig laag over het dorp vliegen in noordelijke richting. Het vliegtuig wordt beschoten door het luchtafweergeschut van de Osnabrück. Het  wordt geraakt, maakt een zwenking naar het westen en komt neer op de trambaan tegenover het huis van dokter Knip aan de ‘s-Gravenzandseweg (het huidige Ganzenduin). Direct na de landing vliegt het toestel in brand. Vanaf de Osnabrück hoort men de bemanning luid juichen.
De drie inzittenden zien kans om tijdig uit het toestel te komen. Zij zijn slechts licht gewond, één van hen wordt door dr. Knip verbonden.

Het uitgebrande toestel op de tramdijk. Rechts het huis van dokter K.M. Knip.

Een uitsnede van een foto van het toestel op de tramdijk. De rook komt er nog vanaf. Rechts het huis van dokter K.M. Knip (© Peter de Krom)

De piloot van het vliegtuig is woedend. Het blijkt nl.  om een Duits vliegtuig te gaan.

Eén van de agenten leent een brandblusser van dokter Knip om het toestel te blussen, maar dit wordt tegengehouden door enige officieren omdat er ontploffingsgevaar bestaat door in het vliegtuig aanwezige munitie.
De toegestroomde toeschouwers worden snel door Duitse militairen verjaagd, en de omgeving door de agenten Madern, Koning, Knippenberg en Kunst afgezet. Men maakt snel de Duitse herkenningstekens op de vleugels en romp onherkenbaar.

Het hakenkruis op de staart is duidelijk zichtbaar

Het hakenkruis op de staart is duidelijk zichtbaar

Het vliegtuig is een Focke-Wulf Fw 58 van de Seenotgruppe ‘Norderney’. Deze gruppe behoort bij de Seenotdienst, die verantwoordelijk is voor het redden van neergeschoten vliegeniers uit zee.

In het meldingenboek van de General Quartiermeister Luftwaffe staat vermeldt dat het vliegtuig ‘bei Kurierflug vom eigener Marineflak beschossen’ is en dat de ‘besatzung abgesprungen’ is. Vreemd genoeg staat Vlissingen als plaats waar het neergeschoten wordt.

Er wordt nog een Hoekse inwoonster op het politiebureau gebracht door agent Madern omdat zij ‘zich niet terstond op vordering van Platzmajor Luitenant Funke (de Ortskommandant, MV) verwijderde uit de omgeving van het brandende vliegtuig en zich minachtend had gedragen tegenover de Duitse Wehrmacht’.  Haar naam wordt aan Funke doorgegeven op zijn verzoek.

De latere voorzitter van de Hoekse deelgemeente, Dirk van den Burg, schrijft over dit incident in zijn nooit gepubliceerde manuscript ‘Hoek van Holland gedurende W.O. II’:

In de namiddag van de 4e oktober 1940 maakt de schutterij van genoemd schip een blunder van de eerste orde en waarvan gans de bevolking intens genoot. Tegen half drie komt een viermotorige bommenwerper aanvliegen en wordt flink onder vuur genomen, een voltreffer wordt geplaatst. Een enorm gejuich breekt los onder de matrozen van de Osnabrück, echter snel gevolgd door grote stilte, het blijkt een eigen toestel te zijn…de bemanning stapt nauwelijks gewond uit. De piloot echter laat ons kennismaken met een aantal Duitse krachttermen, die wij in geen enkel leerboekje op school hebben kunnen terugvinden.

De toegestroomde kijklustigen worden spoedig weggejaagd terwijl de herkenningstekens op de vleugels en romp onzichtbaar worden gemaakt. De vrouw van Krijn de Munnik, die tegen de verwijdering een heftig protest laat horen, wordt inclusief met (sic) wagen en 2 kinderen gearresteerd. Het heeft gelukkig voor haar geen verdere gevolgen gehad.

Er is niet bekend wat de verdere afloop van dit incident was. Er wordt geen melding van gemaakt in de diverse KTB’s (Kriegstagebücher, oorlogsdagboeken) die bijhielden wat er in o.a. Hoek van Holland gebeurde (het KTB van de Admiral in der Niederländen,  het KTB van de Hafenkommandant HvH).

Er is ook niet  bekend wie de bemanning was. Wel wordt er in het meldingenboek van de General Quartiermeister Luftwaffe op 28 september 1941 een melding gemaakt dat de bemanning hersteld is en dat de melding dat zij gewond waren geraakt, doorgehaald kan worden. Hier wordt gesproken van 4 bemanningsleden, de politie had het over 3.

De Osnabrück blijf niet lang in de Hoek, in 1941 wordt ze in de Baltische zee ingezet. Op 12 februari 1945 loopt ze op een mijn bij Swinemünde en zinkt.



Met dank aan Peter de Krom, Dick Ruis, Jeroen Rijpsma, Jac. J. Baart, Bas Maathuis (Coördinator Verliesregister SGLO 1939-1945)

Bronnen:

Stadsarchief Rotterdam, 63_4287, archief van de gemeentepolitie Rotterdam.

http://verliesregister.studiegroepluchtoorlog.nl/item2.php?PN=2815

http://www.historyofwar.org/articles/weapons_focke-wulf_Fw_58_weihe.html

http://www.wikiwand.com/de/Osnabr%C3%BCck_(Schiff,_1935)

http://www.wlb-stuttgart.de/seekrieg/km/mrs.htm

http://www.axishistory.com/axis-nations/366-germany-kriegsmarine/kriegsmarine-sicherungsstreitkraefte/6492-befehlshaber-der-sicherung-west-b-s-w

Dirk van den Burg, Hoek van Holland gedurende W.O. II, niet gepubliceerd manuscript