Herinneringen aan de 15e Reserve Grens Compagnie (1)

In Hoek van Holland zijn tijdens de mobilisatie van 1939/1940 diverse eenheden gelegerd. Eén daarvan is de 15 Reserve Grens Compagnie. De compagnie is sinds de voormobilisatie van april 1939 in de Hoek aanwezig, en blijft dat tot de capitulatie in mei 1940. De compagnie is verwant aan het 39e Regiment Infanterie, waarvan ook één bataljon in en om Hoek van Holland gelegerd is.*

Tijdens de oorlog hebben drie reserve 1e luitenants hun herinneringen aan de tijd van de compagnie in de Hoek opgeschreven. Zij geven op deze manier een interessant inzicht in deze spannende periode in Hoek van Holland. In diverse blogposts volgt een samenvatting van hun verhaal.

Voormobilisatie: opkomst, mobilisatieinstructie, legering

Opkomst
De compagnie komt op dinsdag 11 april 1939, na het ontvangen van telegram Q (zie Voormobilisatie en mobilisatie ), ‘s-ochtends vroeg aan in Hoek van Holland. Het is een erg warme dag. Ongeveer 170 man verzamelt zich vanaf 4 uur in de morgen op de Harwichkade: hun plaats van opkomst is de New Fruit Wharf, de Fruitloods. Maar deze ligt zo vol met fruit, dat wordt uitgeweken naar het kantoor van de douane. Hier worden de wapens, uitrusting en munitie uitgereikt en liggen de, volgens de mobilisatieinstructie te kopen goederen, klaar. Dit was allemaal al in gereedheid gebracht door een sergeant en 5 korporaals, die de vrijdag ervoor, Goede Vrijdag, in de Hoek waren aangekomen.
Iedereen is wat onwennig, niet meer in burgerkleding maar in het strakke uniform:

” Ja, zo’n eerste dag  is een vreemde dag! Maar het is de eenige dag, waarop de hele compagnie present is en waarop van de uitrustingsstukken niets ontbreekt. De diverse ziektegevallen treden eerst op, nadat de inlijving en de mobilisatie een feit is geworden: schoonmoeders, moeders, vrouwen, kortom de geheele familie wordt eerst ziek, nadat de eerste dagen zijn “gewogen”. Is de dienst licht, dan zou het zonde zijn om reisgeld uit te geven, is de dienst zwaar, dan maar een paar kwartjes eraan gewaagd. Op zo’n eerste dag zijn er nog geen handdoeken in de wasch, is het riempje van den helm nog niet gebroken, het eetketeltje nog niet zoek; dat komt allemaal later. De soldaten zien je met wantrouwige blikken aan, ze trachten je te peilen en wegen je vast op goed geluk. ‘T is ze niet kwalijk te nemen, andersom gebeurt het ook! Je moet aan elkaar wennen, je moet samen leven en samen werken.”

De commandant, reserve-kapitein Eijsink, gaat op pad om legeringsruimten te vorderen en te inspecteren, en zich aan de diverse autoriteiten voor te stellen. De soldaten zoeken slapies op en stellen het geduld van de luitenant die verantwoordelijk is voor de indeling danig op de proef: “…de luitenant [stond] alle verzoeken toe, niet wetende dat Jantje juist niet met Pietje in dezelfde sectie moest zijn”.

Mobilisatie instructie
De compagnie valt onder het bevel van de Positie Commandant (PC) kapitein-luitenant ter zee J. van Leeuwen. (Hoek van Holland was een marinepositie, maar de PC had ook de landmacht onder zijn bevel).

De commandopost is in het Hotel Rotterdam aan Zee aan het begin van de Paviljoensweg, dit is tevens de waarnemingspost voor de compagnie.
Als compagniesburo en verblijfplaats van de ordonnansen vordert de commandant een bijgebouw van café restaurant Hoek van Holland, dat de bijnaam ‘Wolkenkrabber’ draagt.

Het bevel voor de compagniescommandant is als volgt:

‘Gij hebt met de onder Uw bevel gestelde compagnie tot opdracht in samenwerking met de aanwezige kustartillerie, de M.K.W., de Maritieme Middelen en het detachement Mariniers te beletten, dat vreemde strijdkrachten bij verrassing de haven van Hoek van Holland binnenloopen en vasten voet in Hoek van Holland zetten. Indien een landing of een optreden van vreemde zeestrijdkrachten of vaartuigen met kennelijke vijandelijke bedoelingen plaats heeft, moet krachtdadig met de wapenen worden opgetreden, daarbij tot het uiterste standhouden.
Voor het onderkennen der vijandelijke bedoelingen is er een nauwe samenwerking vereischt met de buitengaats optredende Maritieme Middelen’.

Er werd hier aan toegevoegd: ‘na aankomst ter plaatste worden onverwijld maatregelen genomen om de troepen de aangegeven opstellingen (Bijlage I, (zie foto)) te doen innemen’. In werkelijkheid bestonden die opstellingen alleen maar op de kaart en moesten ze nog gemaakt worden: ‘Indien op bevel van den Pos. C. tot het in staat van verdediging brengen der Positie moet worden overgegaan, moet aanvankelijk worden volstaan met het vervaardigen van gevechtsdekkingen, in den vorm van eenvoudige borstweringen en schuilplaatsen. De opstellingen moeten van een rondgaande draadhindernis worden voorzien en voorts zodanig ingericht, dat in elke richting vuur kan worden gebracht’. ‘Alle opstellingen moeten tegen waarneming, vooral uit zee en de uit de lucht worden gemaskeerd’.

Bijlage 1 web

De stellingen van de compagnie. De rode streep is de compagniesgrens, bij paal 117. ‘CP’ is de commandopost van de Positie Commandant, in de Hollandse vuurleidingspost in het huidige Vinetaduin. © Archief St. Fort a/d HvH

De taak van de compagnie bestaat uit het verdedigen van een stuk kuststrook ten noorden en zuiden van de Nieuwe Waterweg. De noordelijke grens ligt bij strandpaal 117 (ter hoogte van de Zeetoren). Dit zorgt voor verwarring bij de luitenants, omdat er 2 secties op het huisjeskamp Zeerust bij strandpaal 116 verblijven, een kilometer noordelijker. In eerste instantie verschuiven ze dan ook, in overleg met de positiecommandant, het compagniesvak tot aan paal 116, ervan uitgaande dat de Staf een fout heeft gemaakt. Maar na contact gehad te hebben met de nevencommandant in Ter Heijde, een reserve kapitein van de Grenadiers, blijkt dat de positiegrens inderdaad maar tot paal 117 loopt.

Verdere instructies zijn o.a.:  er mag niet geschoten worden op oorlogs- of handelsvaartuigen voordat er door de Positie Commandant bevelen voor zijn verstrekt, daarna op last van de compagniescommandant. Indien er vijandelijk schepen de Nieuwe Waterweg binnenvaren, wordt het vuur ‘in de eerste plaats gericht tegen de commandobruggen der schepen’.

Door het houden van alarmoefeningen moet worden gezorgd dat de compagnie snel gevechtsklaar is.
De compagnie moet er overdag en bij goed zicht voor zorgen dat elke sectie een piket heeft van dusdanige sterkte, dat steeds met een lichte mitrailleur het vuur kan worden geopend. Alle troepen moeten binnen een half uur na het daartoe gegeven bevel hun gevechtsopstellingen hebben ingenomen.
Bij nacht en slecht zicht is de compagnie steeds voor 1/3 gevechtsklaar, en moet de gehele bezetting een uur voor tot een uur na zonsopgang de gevechtsopstellingen hebben ingenomen.

Voor de verpleging van de manschappen, zoals voorziening van ligstro en voeding is een lijst opgemaakt, met adressen in het dorp waar men deze aan kan schaffen (zie foto’s).

Legering
De andere luitenants delen de secties in, en omstreeks vijf uur in de middag kunnen ze bepakt en bezakt, en ondanks de hitte met helm op, afmarcheren naar hun standplaatsen.
Volgens de instructie zijn dat:
– De twee noordelijkste secties, secties 1 en 3, in het barakkenkamp, dat zich bevindt in het duinterrein ter hoogte van M.P. 116.
Zij staan onder commando van de luitenants Waalwijk en van de Poel. Dit barakkenkamp is het kamp van de zomerhuisjes “Zeerust” bij Slag Vluchtenburg.
– De  4e sectie, opgesteld onmiddellijk ten noorden van de Nieuwe Waterweg, en met de Co. Groep van Compagnie C in hotel Rotterdam aan Zee aan de Strandboulevard.

Hotel Rotterdam aan Zee

Hotel Rotterdam aan Zee

Dit hotel voldoet niet, omdat dit in feite niet meer was dan een grote glazen serre. Tevens moet in deze serre de compagniescommandant zijn commandopost inrichten. In plaats hiervan vordert de commandant, met toestemming van de Positie Commandant, voor deze sectie de openbare school aan de Strandweg, waar ook al een batterij van de kustartillerie is ondergebracht (de mannen van Batterij V, die gesitueerd is in het Spanjaardsduin, maar dat iedereen nu kent onder de naam Vinetaduin).

De sectie wordt na 2 dagen  gelegerd in een loods achter café restaurant Hoek van Holland aan de Strandweg.

Café restaurant Hoek van Holland. De uitbater ten tijde van het verblijf van de compagnie was Arie van Nielen

Ansichtkaart van voor de mobilisatie genomen vanuit café Hoek van Holland. Onder het afdak zitten kinderen van de Rotterdamse Vacantie School aan de lunch. Op de achtergrond de woningen aan de Paviljoenweg.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 
De laatste, 2e sectie, onder commando van luitenant de Jong, zou op de Beer (aan de overkant van de Waterweg) worden gelegerd, maar wordt op het laatste moment in reserve gehouden en in de barakken van de Rotterdamse Vacantie School aan de Langeweg gelegerd, samen met een detachement Mariniers dat daar sinds Goede Vrijdag zit. (Door de komst van de Mariniers moesten de Joodse vluchtelingen die daar zaten verhuizen naar de voormalige Exportslachterij aan de andere kant van het dorp. Zie het Joodse vluchtelingenkamp deel 1 en deel 2 voor meer hierover).

Als iedereen zijn plaats gevonden heeft, wordt om ongeveer 6 uur de wacht ingesteld: een piket van 2 man per sectie: ‘er was een aanvang gemaakt met het ononderbroken wachtloopen, dat ruim een jaar heeft geduurd’.  Als de nacht valt is de lichtgloed van bioscopen, danszalen, schouwburgen en lichtreclames uit Rotterdam goed te zien in de Hoek: ‘…de 15de Reserve Grens Compagnie [ging] haar eerste donkeren nacht tegemoet. Op het duin zaten de posten,… de geweren geladen, haanpal in de rust, de mitrailleurs en vuurmonden van de batterijen staarden dreigend in de richting van de zee…Tusschen M.P. 116 en de Noorderpier liepen patrouilles. Zouden dien avond velen aan de jongens aan de kust en aan de grenzen hebben gedacht?’


Bronnen:

H.J. Waalwijk, C. de Jong, W.J. van de Poel, Herinneringen aan de 15e Reserve Grens Compagnie. Den Haag, december 1940. Aanwezig in het Archief van de Stichting Fort aan den Hoek van Holland.

* Het 39e RI komt voort uit het 15e RI. Elk Regiment had Grensbataljons en Compagnieën die in de voormobilisatie gemobiliseerd werden: http://www.zuidfront-holland1940.nl/index.php?page=39e-regiment-infanterie-2

overige bronnen:
http://www.go2war2.nl/artikel/1165/Opbouw-van-het-Nederlandse-Leger-voor-de-Tweede-Wereldoorlog.htm?page=4

http://www.grebbeberg.nl/index.php?page=de-oorsprong-der-regimenten-infanterie

Advertenties